Pediatria

PEDIATRIA


SKOLIOZA

skolioza-kregoslupSkolioza jest definiowana jako trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa i tułowia charakteryzująca się zgięciem bocznym w płaszczyźnie czołowej, nieprawidłowym ukształtowaniem krzywizn w płaszczyźnie strzałkowej oraz rotacją i torsją kręgów w płaszczyźnie poprzecznej. Skoliozę rozpoznaje się na podstawie badania klinicznego, a następnie radiologicznego. Skoliozę stwierdza się przy kącie skrzywienia minimum 10 stopni wg Cobba, który oceniany jest na zdjęciu rentgenowskim. Częstość występowania takich skolioz szacuje się na 2-3%. Największą grupę skolioz (ponad 80%) stanowią skoliozy o nieznanej przyczynie.

Leczenie skoliozy zależy od wielu czynników takich jak wielkość skrzywienia, wiek dziecka, tempo progresji oraz typu deformacji. Obecne standardy leczenia osób ze skoliozami idiopatycznymi opracowane przez międzynarodowe towarzystwa naukowe, takie jak Society on Scoliosis Orthopaedic and Rehabilitation Treatment (SOSORT) i Scoliosis Research Society, zalecają stosowanie fizjoterapii u dzieci ze skoliozą poniżej 20 – 25 stopni wg Cobba, a następnie łączenie fizjoterapii ze stosowaniem gorsetu u dzieci z rozpoznaniem powyżej 25 stopni wg Cobba. W przypadku rozpoznania skoliozy około 50 stopni rozważa się zastosowanie leczenia operacyjnego.

Celem prowadzonego leczenia jest: zatrzymanie progresji skrzywienia, zapobieganie lub leczenie dysfunkcji oddechowych, zapobieganie lub leczenie dolegliwości bólowych kręgosłupa, oprawa estetyki przez korekcję postawy ciała.

Metody fizjoterapeutyczne powinny spełniać określone założenia. Terapia jest planowana i prowadzona indywidualnie z uwzględnieniem potrzeb chorego,  typu skoliozy, oraz fazy leczenia. Ćwiczenia powinny uwzględniać trójpłaszczyznową korekcję deformacji kręgosłupa oraz zapewniać właściwą stabilizację postawy ciała. Ważnym elementem prowadzonej terapii jest wdrażanie nawyku prawidłowej postawy ciała w czasie codziennych czynności oraz eliminacja nawyków utrwalających nieprawidłowe ustawienie kręgosłupa i miednicy. Każda osoba ze skoliozą i jej bliscy powinni otrzymać szczegółowe informacje odnośnie skoliozy  – jej wpływu na codzienne funkcjonowanie, czynników sprzyjających zwiększaniu się skrzywienia, możliwych niekorzystnych kompensacji oraz sposobów zapobiegania progresji. W razie konieczności przeprowadzenia leczenia operacyjnego istotne jest odpowiednie przygotowanie do wykonania zabiegu oraz objecie dziecka opieką fizjoterapeutyczną  po operacji.

Skolioza często rozpoznawana jest u dzieci, u których w okresie niemowlęcym stwierdzono zaburzenia rozwoju ruchowego, nieprawidłowe napięcie mięśniowe lub dysplazję stawu biodrowego. Wielu zaburzeniom układu kostno – stawowego można skutecznie zapobiegać, warto więc poddawać dzieci systematycznej kontroli w okresie wzrostu.


 SKOLIOZA NERWOWO-MIĘŚNIOWA

Skolioza nerwowo-mięśniowa jest definiowana jako trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa wynikająca z zaburzeń funkcji układu mięśniowego lub układu nerwowego (Scoliosis Research Society).

skoliozaSkoliozy nerwowo- mięśniowe występują u osób z dysfunkcją ośrodkowego układu nerwowego w obrębie górnego neuronu ruchowego (mózgowe porażenie dziecięce, urazy czaszkowo – mózgowe, guzy mózgu i rdzenia kręgowego, uszkodzenia rdzenia kręgowego) lub dolnego neuronu ruchowego (rdzeniowy zanik mięśni, polineuropatie, uszkodzenie splotów lub nerwów obwodowych, polio). Do grupy tej zaliczane są także osoby z rozpoznaniem przepukliny oponowo – rdzeniowej. Drugą grupę stanowią chorzy z dysfunkcjami układu mięśniowego takimi jak dystrofie mięśniowe, miopatie wrodzone czy artrogrypoza.

Skoliozy nerwowo- mięśniowe stanowią poważny problem, bowiem częstość ich występowania określana jest odpowiednio na 20%  – 80% w przebiegu mózgowego porażenia dziecięcego, około70-90% u osób z chorobami nerwowo- mięśniowymi (np. rdzeniowy zanik mięśni, dystrofie mięśniowe) i nawet na 100% u chorych po przebytych urazach ośrodkowego układu nerwowego, w tym rdzenia kręgowego.

Progresja skrzywienia występuje znacznie częściej w porównaniu ze skoliozą idiopatyczną, co często wynika z postępu podstawowej choroby. Leczenie osoby ze skoliozą nerwowo- mięśniową jest często utrudnione przez zwichniecie biodra towarzyszące deformacji kręgosłupa oraz skośne ustawienie miednicy. Skrzywienie może narastać także w wieku dojrzałym. Stosowanie gorsetów w trakcie leczenia zachowawczego budzi wiele kontrowersji. Leczenie pacjentów ze skoliozami nerwowo-mięśniowymi jest procesem trudnym i najczęściej zakończonym wykonaniem zabiegu operacyjnego. Wynika to miedzy innymi z braku jednolitych standardów leczenia, chociaż podejmowane są już pierwsze próby wypracowania zasad postępowania u osób ze skoliozami nerwowo- mięśniowymi z różnymi rozpoznaniami.  Powikłania pooperacyjne występują u  2-23% operowanych.

W piśmiennictwie fachowym bardzo rzadko pojawiają się doniesienia na temat celowości i skuteczności stosowania fizjoterapii w procesie leczenia zachowawczego.  Wynika to między innymi z faktu, że planowanie i prowadzenie fizjoterapii pacjentów ze skoliozami nerwowo-mięśniowymi wymaga szerokiej wiedzy i znajomości wielu zagadnień z dziedziny ortopedii, neurologii i pediatrii oraz specjalistycznych umiejętności praktycznych. Jedynie nieliczne wyspecjalizowane ośrodki podejmują sie leczenia osób ze skolioza nerwowo- mięśniową. Najnowsza wiedza w dziedzinie fizjoterapii pozwala na zaplanowanie indywidualnego procesu usprawniania u pacjentów z różnymi dysfunkcjami nerwowo-mięśniowymi i współwystępującą skoliozą nerwowo-mięśniową. Postępowanie fizjoterapeutyczne wymaga łączenia różnych metod fizjoterapeutycznych uwzględniających indywidualne potrzeby pacjenta. Do znanych metod fizjoterapii, które znajdują zastosowanie u osób z dysfunkcjami nerwowymi, mięśniowymi i ortopedycznymi zaliczamy między innymi metodę PNF, NDT Bobath, Vojty, Peto oraz różne koncepcje terapii manualnej i techniki mięśniowo- powięziowe. Postępowanie terapeutyczne, rodzaj wykorzystywanych metod, technik, wzorców ruchowych zależy od rozpoznania podstawowej choroby, typu skrzywienia kręgosłupa i stanu osoby uczestniczącej w terapii.


STOPA PŁASKA

platfusStopa pełni wiele istotnych funkcji w codziennej aktywności człowieka. Jedną z nich jest funkcja podporowa, tak statyczna jak i dynamiczna. Stopy nie można rozpatrywać jako oddzielnej części ciała ponieważ podczas obciążania współdziała ona z wieloma innymi strukturami narządu ruchu położonymi powyżej.

Za stopę płaską, nazywaną często stopą płasko – koślawą, uważa się stopę, w której w warunkach obciążenia widoczny  jest obniżonym łuk podłużny stopy lub brak tego łuku, umożliwiający kontakt całej podeszwowej części stopy z podłożem. W stopie płaskiej tylna część stopy ustawiona jest w nawróceniu, zaś przednia kompensacyjnie w odwróceniu.

W piśmiennictwie najczęściej opisuje się stopę funkcjonalnie płaską statyczną, w której łuk podłużny przyśrodkowy stopy zmniejsza sie podczas obciążenia stopy, zachowując kształt w warunkach odciążenia lub podczas stania na palcach. W badaniu klinicznym nie stwierdza się ograniczeń zakresu ruchu oraz dolegliwości bólowych. Mogą one pojawić się u nastolatków i dorosłych. Inną odmianą stopy płaskiej jest stopa strukturalnie płaska, w której łuk przyśrodkowy jest zniesiony zarówno w warunkach odciążenia jak i obciążenia. Przyczyną tej wady są wrodzone deformacje kostne.

Stopa płaska jest najczęściej występującą wadą stóp u dzieci. Częstość występowania fizjologicznej stopy płaskiej waha się od kilkunastu do ponad 50% w zależności od wieku. Odsetek dzieci ze znacznymi zmianami strukturalnymi wynosi poniżej 1% .Do czynników przyczyniających się do rozwoju deformacji zaliczane są: zaburzona funkcja mięśni stopy i podudzia, ograniczony zakres ruchów w stawach skokowych i biodrowych, nieprawidłowe ustawienie stawów biodrowych i kolanowych, nawyki ruchowe oraz nieprawidłowy wzorzec chodu. Duże znaczenie mają także czynniki osobnicze takie jak zwiększona masa ciała, obniżone napięcie mięśni oraz wiotkość  stawowo- więzadłowa.

Badanie obejmuje ocenę postawy ciała i ustawienia kończyn dolnych, pomiar zakresów ruchu w stawach kończyn dolnych oraz testy funkcji i kształtu stopy. Leczenie podejmuje się u dzieci z nasiloną deformacją stopy, w przypadku wystąpienia bólu lub ograniczeń ruchu. Postępowanie fizjoterapeutyczne obejmuje ćwiczenia wzmacniające mięśni posturalnych tułowia i stawów biodrowych, ćwiczenia zwiększające ograniczoną ruchomość stawów, ćwiczenia korekcyjne stóp, nauczanie prawidłowego obciążania kończyny dolnej, trening chodu. Nieleczona stopa płaska może prowadzić do pojawienia sie dolegliwości bólowych, zaburzeń w obrębie struktur stopy, stawów kolanowych, biodrowych oraz kręgosłupa.